Park Cytadela

 (link otworzy duże zdjęcie)

Kilka słów o Parku Cytadela

(źródło: „Przewodnik po wybranych parkach i lasach Poznania” J. Zientarski, M. Ziółkowska – Poznań 2004)

Początkowo zbocza Wzgórza Winiarskiego, zwanego dzisiaj Cytadelą, pokrywały winnice wsi Winiary i Bonin. Granice Cytadeli, wyznaczają w przybliżeniu ulice Szelągowska i Winogrady oraz al. Armii Poznań.

Tereny te stanowiły wówczas piękną dominantę nad jeszcze odległym miastem. Wiejski pejzaż Winiar wraz z jego zabudową i drzewostanem, wzbogacany był obficie przez corocznie owocujące winnice położone na rozległych nadwarciańskich stokach nachylonych ku południowi. Te piękne, ogrodowe przedmieścia wzbudzały podziw odwiedzających Poznań gości. […]

Niestety, pruski zaborca zainicjował przekształcenie Poznania w twierdzę. Bardzo ucierpiały na tym zielone tereny miasta. W 1834 r. król pruski Fryderyk Wilhelm III zaliczył Poznań do twierdz drugiej klasy. W tym też roku oddano do użytku całość reduty koszarowej – Kernwerku – głównego działa fortyfikacyjnego Fortu Winiary (Cytadeli). Ostateczna sylwetka twierdzy formowana była jeszcze w latach 70-tych XIX wieku.

Znaczenie militarne Cytadeli niespodziewanie wzrosło na przełomie 1944 i 1945 roku. Niemal przez miesiąc stanowiła ona główny punkt oporu kilkudziesięciotysięcznej załogi niemieckiej. Na skutek działań wojennych w walkach poległo około 6000 żołnierzy. Wojska wyzwoleńcze zdobyły Cytadelę dopiero 23 lutego 1945 r. Jak się okazało, był to pierwszy i ostatni wojenny epizod w dziejach Twierdzy Poznań i Fortu Winiary. Po wojnie władze miejskie podjęły decyzje o rozbiórce pozostałości fortu. Uzyskaną w ten sposób cegłę zużyto do odbudowy zniszczonego wojną miasta.

W 1961 r. rozpoczął się proces przekształcania Cytadeli w park (największy w Poznaniu, bo zajmujący powierzchnię ok. 89 ha). o nazwie Pomnik Braterstwa Broni i Przyjaźni Polsko Radzieckiej. W 1966 r., z uwagi na obecność substancji pofortecznej oraz status miejsca pamięci narodowej, wpisano go do rejestru zabytków miasta Poznania.

Do  dnia dzisiejszego zachował się dawny kształt Cytadeli: wielobok wydłużony w kierunku wschód – zachód. Park posiada oś symetrii i oś kompozycyjną, zorientowaną w kierunku północ - południe, oraz wiele atrakcyjnych mniejszych osi widokowych, komponujących poszczególne części parku. Zachowana forteczna konfiguracja terenu przydaje całości cennych walorów krajobrazowych oraz tworzy wiele ciekawych, urozmaiconych płaszczyzn widokowych. Spośród godnych uwagi pozostałości wyliczyć należy schron amunicyjny, zjazd do Małej i Dużej Śluzy, mury z zachowanymi kazamatami, zarys kurtyn, rawelinów, bastionów i redut. Charakterystyczne są zachowane fragmenty tzw. Wielkiego Obwodu, czyli suchych fos, które otaczały fort Winiary. Całe założenie parkowe nawiązuje do dawnego założenia fortecznego.

Motywem przewodnim koncepcji układu parkowego jest główna aleja wychodząca spod Pomnika Bohaterów (dziś jest to 23 metrowy obelisk u szczytu monumentalnych schodów prowadzących do parku od strony alei Niepodległości). Aleja ta okrąża środkową część parku, wracając w kierunku pomnika. W początkowym odcinku ma długość blisko 700-metrowej prostej drogi, prowadzącej do amfiteatru. Wzdłuż niej rozciągają się kolejne wnętrza parkowe o odmiennych stylach. W całym parku ustawiono na tle roślinności wiele pojedynczych rzeźb. Autorami są poznańscy artyści, m.in. Anna Rodzińska i Bazyli Wojtowicz. W roku 2002 pojawiła się tutaj wielofiguralna rzeźba plenerowa Nierozpoznani Magdaleny Abakanowicz (112 żeliwnych postaci), jedyna tego typu ekspozycja stała w Polsce.

Nad południową częścią obiektu góruje Dzwon Pokoju, usytuowany na skraju łąki sportowej. Uroczystość odsłonięcia dzwonu miała miejsce w 1986 r. W jego pobliżu od kilku lat w okresie Wielkiego Postu odbywa się Misterium Męki Pańskiej, które gromadzi tysiące widzów. Warto zaznaczyć także, iż 11 września 2002 r., w rocznicę ataku na World Trade Center, prezydent miasta Poznania i jego zastępcy posadzili w pobliżu Dzwonu Pokoju klon cukrowy (oficjalny symbol Nowego Jorku) jako znak pamięci o ofiarach tego ataku, zaś w dniach rocznic i świąt państwowych Dzwon uroczyście wybija godziny.

Park Cytadela spina północny, południowy i zachodni klin zieleni miejskiej z tzw. Ringiem Stubbena, a poprzez dorzecze Warty z klinem wschodnim. Parkowi nadano styl swobodnej kompozycji. Miejscami naśladuje ona krajobraz naturalny. Warto podkreślić, że jest także częścią korytarza ekologicznego. Poznańskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” prowadziło tu wiele ciekawych badań. Na terenie parku występują bardzo liczne chronione gatunki roślin i zwierząt o chronione siedliska roślinne.

Park został podzielony przez projektanta – Bernarda Lisiaka – na następujące strefy funkcjonalne:

- strefa cmentarzy: Cmentarz Prawosławny, Cmentarz Żołnierzy Radzieckich, Cmentarz Parafii św. Wojciecha, Cmentarz Wspólnoty Brytyjskiej, Cmentarz Bohaterów Polskich,

- strefa alei głównej z wnętrzami ogrodowymi,

- strefa łąki ludowej – wewnętrzna strefa parku przeznaczona do biernego wypoczynku (tj. obserwacji walorów krajobrazowych),

- strefa sportów terenowych.

Ponadto w miejscu rawelinu II założono rosarium – ogród różany z basenem wodnym w środku – kolekcja róż licząca ok. 18 tys. krzewów w blisko 40 odmianach (aktualizacja 2020).

 

Cmentarze

Cmentarze są częścią składową Parku Cytadela. Ich łączna powierzchnia wynosi około 7,68 ha. Stary cmentarz parafii św. Wojciecha położony jest na stokach parku od strony ul. Armii Poznań, podobnie Cmentarz Prawosławny (powstał w 1924 r. dla zwiększającej się w mieście wspólnoty tego wyzwania). Cmentarz parafii św. Wojciecha to najstarsza nekropolia na stokach Cytadeli, założona już w I. połowie XIX w. Tuż poniżej rozpościera się Cmentarz Wspólnoty Brytyjskiej. Utworzono go w 1920 roku. Pośrodku cmentarza ustawiono biały krzyż; otaczają go groby 481 żołnierzy różnych formacji (głównie lotników). Cmentarz Bohaterów Polskich, założony w 1945 r., posiada kwaterę „cytadelowców” (poznaniaków poległych w walkach z zdobycie Cytadeli). Znajdują się ty także mogiły żołnierzy zabitych na Ławicy we wrześniu 1939 r., ofiar terroru hitlerowskiego i poległych w czerwcu 1956 r. Cmentarz Żołnierzy Radzieckich utworzony w 1945 r. Jego oś stanowią monumentalne schody, które wiodą do obelisku. Pochowano na nim ponad 5800 żołnierzy i oficerów Armii Czerwonej.

Wydziału Polityki Społecznej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, sprawuje opiekę nad grobami i kwaterami wojennym.
Kontakt tel.: 61 854-13-58, 61 854-18-25.


  • Park Cytadela jest objęty ochroną obszarową "Natura 2000"
  • ROZPORZĄDZENIE PREZYDENTA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Poznań — historyczny zespół miasta" - Obszar  pomnika  historii  „Poznań—  historyczny  zespół miasta”  obejmuje  historyczny  zespół miejski  z Ostrowem  Tumskim,  Zagórzem,  Chwaliszewem i lewobrzeżnym Starym Miastem lokacyjnym ze średniowiecznymi osadami podmiejskimi oraz założeniem urbanistyczno-architektonicznym projektu Josefa Stübbena z początku XX w., a także Fortem Winiary,  obecnie  Parkiem  Cytadela. (Dz.U. 2008 nr 219 poz. 1401)

 


Wyświetl większą mapę

Opublikowano: 28 lutego 2013 21:54

Kategoria: Parki

Zdjęcia:

Wyświetleń: 6133

ZARZĄD ZIELENI MIEJSKIEJ W POZNANIU

Realizacja: IDcom.pl