# Sprawy nazewnicze i rozwój sieci bibliotecznej

Komisja Kultury i Nauki gościła w filii Biblioteki Raczyńskich na os. Oświecenia. Oprócz tematu związanego z planami Biblioteki, część miejsca poświęcono sprawom nazewniczym oraz tegoroczny honorowym wyróżnieniom przyznawanym przez Radę Miasta.

#### Apel w sprawie inicjatyw nazewniczych

Na początku posiedzenia przewodniczący Komisji Grzegorz Jura przedstawił statystki dotyczące liczby nazw w przestrzeni miejskiej - będące porównaniem sytuacji Poznania do innych dużych miasta. W Poznaniu mamy 2708 nazw ulic, skwerów i placów, w Gdańsku 1827, Krakowie 3055, we Wrocławiu 2546. Jak widać liczebnie więcej ma tylko Kraków, ale jest to miasto większe od naszego. W przeliczeniu ilości nazw na powierzchnię miasta - Poznań ma ich najwięcej. Grzegorz Jura zaapelował do wszystkich zgłaszających nowe inicjatywy nazewnicze o refleksję i rozważenie, czy proponowanych osób nie można upamiętnić w inny sposób (np. tablicą pamiątkową lub nazwą sali w budynku jakiejś instytucji). Przewodniczący podkreślał, że nazewnictwo ulic i skwerów ma służyć porządkowaniu przestrzeni miejskiej, a nie mnożeniu nazw. Wiceprzewodniczący Komisji Mateusz Rozmiarek mówił, że prezydium Komisji wraz z Zarządem Geodezji i Katastru Miejskiego GEOPOZ rozpatruje ogromną ilość wniosków nazewniczych, które często dotycząc osób znanych w bardzo wąskim gronie.

#### Dyskusja nad nazwą skweru

Dłuższą dyskusję Komisja przeprowadziła nad projektem uchwały w sprawie nazwania skweru imieniem Agnieszki Dowbor-Muśnickiej. Prezentując projekt - dyrektor ZGiKM GEOPOZ, Aleksandra Zaława-Borowiak - omówiła genezę tej inicjatywy nazewniczej. Z inicjatywą w formie petycji do Rady Miasta wystąpił mieszkaniec. Agnieszka Dowbor-Muśnicka (1919-1940) była córką gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego, dowódcy Powstania Wielkopolskiego. Po napaści Niemiec hitlerowskich na Polskę włączyła się w działalność konspiracyjną. Aresztowana przez Gestapo i osadzona na Pawiaku, była poddawana brutalnemu śledztwu i torturom. Została zamordowana w lesie, wraz z innymi więźniami, koło wsi Palmiry 20 lub 21 czerwca 1940 roku. Dwa miesiące wcześniej, jej siostra Janina Lewandowska, która z kolei dostała do niewoli sowieckiej, została zamordowana w Katyniu. Ciało Agnieszki Dowbor-Muśnickiej zostało wydobyte z masowego grobu podczas powojennych ekshumacji i złożone w osobnej mogile na utworzonym cmentarzu-mauzoleum w Palmirach, gdzie spoczywa do dziś. W Poznaniu nazwami ulic upamiętnieni zostali już gen. Józef Dowbor-Muśnicki i Janina Lewandowska. Autor petycji postulował, aby w podobny sposób uczcić pamięć Agnieszki Dwobor-Muśnickiej i zaproponował m.in. skwer u zbiegu ulic Mostowej i gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego. Petycja została pozytywnie zaopiniowana przez Komisję Skarg, Wniosków i Petycji, a następnie uwzględniona uchwałą Rady Miasta z dnia 11 marca 2025 roku. Niedawno interpelację w sprawie dalszej realizacji tej uchwały złożyła radna Magdalena Antolczyk.

ZGiKM GEOPOZ wskazywał początkowo na wątpliwości realizacji uwzględnionej przez Radę Miasta petycji, gdyż takie działanie byłoby sprzeczne ze stanowiskiem Prezydium Komisji Kultury i Nauki oraz uchwałą dotyczącą nazewnictwa ulic, placów oraz innych obiektów położonych na terenie miasta: "Nowe nazwy nie mogą powtarzać nazw istniejących lub być do nich podobne w sposób mogący wprowadzić w błąd przy ich stosowaniu" (§ 2 pkt 6 uchwały). W Poznaniu znajduje się już ulica Józefa Dowbora-Muśnickiego i obok niej mieści się skwer, który miałby zostać nazwany imieniem Agnieszki Dowbor-Muśnickiej. Po zasięgnięciu opinii radców prawnych przez ZGiKM GEOPOZ, przygotowany został jednak projekt uchwały w tej sprawie.

Za przyjęciem proponowanej nazwy skweru opowiedział się radny Przemysław Alexandrowicz, zdaniem którego skwer i ulica o podobnej nazwie nie wykluczają się, a skwer dodatkowo nie jest nazwą adresową. Odmiennego zdania był przewodniczący Komisji Grzegorz Jura. Podkreślając szacunek dla bohaterskiego życiorysu Agnieszki Dowbor-Muśnickiej, zwrócił uwagę na sprzeczność z uchwałą nazewniczą, a ponadto na fakt, że propozycja została skierowana w formie petycji, a nie procedury nazewniczej. Zdaniem przewodniczącego Rady Miasta Grzegorza Ganowicza, ten przypadek pokazuje, że petycja jest narzędziem niedoskonałym, bo nawet jej uznanie za zasadną nie zastępuje procedury nazewniczej i nie jest równoznaczne z pozytywnym rozstrzygnięciem. Uznanie petycji oznacza, że Rada Miasta zdecydowała się pochylić nad tą propozycją. Przewodniczący RMP przypomniał też o obowiązującej uchwale nazewniczej i zapisach o niepowtarzaniu nazw brzmiących podobnie.

Radna Marta Mazurek wyraziła obawę, że kierując się taką logiką, można doprowadzić potencjalnie do wykluczenia wielu zasłużonych kobiet z uhonorowania ich nazwą w przestrzeni miejskiej, jeśli funkcjonują już nazwy ich mężów, ojców, czy braci. Przypomniała, że w przeszłości nadawanie nazw ulic i skwerów było męskocentryczne, a od paru lat Rada Miasta stara się zmieniać takie podejście.

Wiceprzewodniczący Komisji Andrzej Rataj podkreślał, że nie jest przeciwko upamiętnianiu osoby z tak zasłużonym życiorysem. Chodzi natomiast o to, aby nie tworzyć precedensu, który uruchomi kolejne inicjatywy z petycjami dotyczącymi nazewnictwa. Również on przypomniał o obowiązującej uchwale nazewniczej. Zasugerował jednocześnie, aby rodzinę Dowbor-Muśnickich (ojca i jego dwie córki) upamiętnić pomnikiem.

Ostatecznie Komisja wydała negatywną opinię o projekcie.

#### Honorowe wyróżnienia

Przewodniczący RMP Grzegorz Ganowicz przedstawił projekty uchwał w sprawie tegorocznych honorowych tytułów, którymi Rada Miasta wyróżnia osoby szczególnie zasłużone dla Poznania.

Proponowanym do uhonorowania Honorowym Obywatelstwem Miasta Poznania jest prof. Witold Jurek, w latach 2002-2008 rektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu. Do uhonorowania tytułem "Zasłużony dla Miasta Poznania", zaproponowani zostali: prof. Jerzy Parysek, prof. Marzena Szmyt, Grażyna Wrońska, Eugeniusz Kijewski oraz Kombatanci, uczestnicy i depozytariusze pamięci o wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956 r. Szczegółowo zgłoszone kandydatury przedstawiliśmy w osobnym tekście.

#### Biblioteka Raczyńskich - stan aktualny i plany rozwoju

O filii Biblioteki Raczyńskich, w której spotkała się Komisja, nr 2 na os. Oświecenia, opowiedziała jej kierowniczka Karolina Dąbrowska-Wiśniewska. Jest to jedna z większych filii, z dużymi zbiorami i sporą liczbą wypożyczeń. Odbywa się tu również wiele wydarzeń i inicjatyw. O tym, że filia cieszy się powodzeniem radni mogli przekonać się osobiści, ponieważ w trakcie posiedzenia do filii przychodziło wielu rodziców z dziećmi.

O działaniach i planach Biblioteki Raczyńskich opowiedziała jej dyrektor Katarzyna Kamińska. Placówka ma obecnie 36 filii rozmieszczonych w różnych częściach miasta, choć są tzw. "białe plamy" m.in. w rejonie: Głównej, Starołęki, Antoninka, Moraska, Radojewa, Umultowa. Sieć filii uzupełniana jest siecią książkomatów. Rozwój sieci bibliotecznej jest jednym z priorytetów Biblioteki. Obecne filie są na bieżąco modernizowane, remontowane, a jeśli jest to konieczne, następuje ich relokacja. Filie BR muszą być widoczne, dostępne, bezpieczne, z ciekawą ofertą nie tylko książkową. Plany dotyczące istniejących filii to m.in.: powiększenie filii 62 na os. Sobieskiego, remonty filii - 22 (ul. Dmowskiego), 59 (ul. Osinowa), 14 (os. Chrobrego), 26 (ul. Błękitna). Na posiedzeniu przyjęto też uchwałę w sprawie przeniesienia filii 32 na os. Armii Krajowej do nowej siedziby na tym samym osiedlu (otwarcie planowane jest na lipiec br.). Biblioteka rozważa relokacje filii 6 (ul. Tomickiego) w rejon ul. Głównej lub Ronda Śródka oraz filii 51 na os. Lecha w inne miejsce w tej okolicy (to obecnie jedyna filia mieszcząca się w piwnicy bloku). Analizowane są ponadto lokalizacje dla potencjalnych nowych filii na Jeżycach (ul. Kościelna), Michałowie i Krzesinach.

Przewodniczący Komisji Grzegorz Jura pytał jak mają się plany Biblioteki Raczyńskich w korelacji z planami utworzenia nowej instytucji kultury koordynującej działania lokalnych ośrodków kultury (istniejących i mogących powstać w przyszłości). Prosił też o informację na jakim etapie są prace nad nową instytucją Dyrektorka Wydziału Kultury Justyna Makowska mówiła, że prowadzone są badania i analizy, w tym także we współpracy z Biblioteką Raczyńskich w kontekście planów jej sieci filii. Odnośnie nowej instytucji - powołany został specjalny zespół, który w najbliższym czasie odbędzie pierwsze spotkanie i określi harmonogram działań zmierzających do powołania nowej jednostki.

MM/WMP

Powyższa treść została przygotowana przez biuletyn/Wydawnictwo Miejskie Posnania