Ochrona środowiska przed awariami przemysłowymi. Nowy numer alarmowy 112.

Ciągły rozwój technologii opierających się na produkcji, przetwarzaniu oraz składowaniu substancji chemicznych stwarzających zagrożenie dla człowieka oraz dla środowiska, wymusza podejmowanie działań zmierzających do rozpoznania zagrożeń oraz przygotowania odpowiednich służb do działań ograniczających ich skutki. W ciągu minionych lat doszło do wielu groźnych w skutkach awarii w przemyśle i w transporcie materiałów niebezpiecznych, których najczęstszymi przyczynami były wady urządzeń i instalacji oraz błędy człowieka. W ich wyniku nastąpiło przedostanie się do środowiska substancji niebezpiecznych, powodując masowe zatrucia, choroby.

Zgodnie z art. 243 ustawy z 27 kwietnia 2001r. Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) ochrona środowiska przed poważną awarią oznacza zapobieganie zdarzeniom mogącym powodować awarię oraz ograniczanie jej skutków dla ludzi i środowiska. Przepisy zawarte w Tytule IV Prawa ochrony środowiska: "Poważne awarie" stanowią swoisty instruktaż w zakresie postępowania w przypadku powstania awarii przemysłowej oraz w zakresie ich zapobiegania oraz nadają uprawnienia Państwowej Straży Pożarnej (PSP) w zakresie rozpoznawania zagrożeń, związanych z ryzykiem powstania poważnych awarii przemysłowych.

Zgodnie z powyższym prowadzący zakład, który może stwarzać zagrożenie wystąpienia awarii, dokonujący przewozu substancji niebezpiecznych jest zobowiązany do ochrony środowiska przed awariami poprzez podjęcie szeregu działań, zmierzających do przeciwdziałania możliwości jego wystąpienia oraz zminimalizować jego skutki. Zadania te dotyczą przede wszystkim:

1. Zapewnienia, aby zakład był zaprojektowany, wykonany, prowadzony i likwidowany w sposób zapobiegający awariom przemysłowym i ograniczający skutki dla ludzi oraz środowiska (art. 249),
2. Przeprowadzenia procedury zgłoszenia zakładu, o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku, właściwemu organowi PSP co najmniej na 30 dni przed planowanym rozruchem zakładu lub jego części (art. 250),
3. Sporządzenia programu zapobiegania poważnym awariom przemysłowym, który zawiera zasady zapobiegania i zwalczania skutków awarii, sposoby ograniczenia skutków awarii dla ludzi i środowiska oraz przedłożenia dokumentu właściwemu organowi PSP oraz równoczesnego przekazania go do wiadomości WIOŚ (art. 251),
4. Opracowania i wdrożenia systemu bezpieczeństwa stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania i organizacji zakładu (art. 252),
5. Opracowania dla zakładu o dużym ryzyku raportu o bezpieczeństwie zakładu (art. 253) i przedłożenie go komendantowi wojewódzkiemu i WIOŚ,
6. Opracowania wewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego (art. 260) w celu zapobiegania, zwalczania i ograniczania skutków awarii przemysłowej, a w przypadku jej wystąpienia - natychmiastowego przystąpienia do jego realizacji,
7. Dostarczenia Komendantowi Wojewódzkiemu PSP oraz WIOŚ wykazu dot. ilości, rodzaju i kategorii substancji niebezpiecznych znajdujących się terenie zakładu oraz corocznego aktualizowania tego wykazu wg stanu na dzień 31 grudnia, w terminie do końca stycznia roku następnego (art. 263).

Komendant Wojewódzki PSP sprawujący nadzór nad bezpieczeństwem zakładów w razie zagrożenia awarią lub jej wystąpienia przystępuje niezwłocznie do realizacji sporządzonego zewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego. Ponadto właściwe jednostki PSP zobowiązane są do podjęcia współpracy z prowadzącym zakład, który na mocy art. 264 ww. ustawy podaje informacje dotyczące awarii (tj. okoliczności, działaniach ratunkowych, substancjach).

Powyższe regulacje prawne zobligowały PSP, wyposażoną w odpowiednie urządzenia ratownicze, do zwalczania skutków awarii i ratownictwa ekologicznego i zajmowania stanowiska w sprawie dopuszczania do użytkowania zakładów nie tylko w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, a również ochrony środowiska.

Zadania straży pożarnej nie ograniczają się wyłącznie do prowadzenia akcji ratowniczych lecz obejmują także uprawnione działania, rozumiane jako prewencyjne w związku z prowadzonym nadzorem oraz kontrolami zakładów pod kątem ochrony środowiska. Celem prowadzenia tych działań jest określenie, czy podjęto np. środki zapobiegawcze co do możliwości powstania zagrożenia albo czy dokumenty są rzetelnie prowadzone.

Dodatkowym rozwiązaniem służącym natychmiastowej i kompleksowej ochronie ludzi i środowiska jest wprowadzenie numeru alarmowego 112 w Centrum Zarządzania Kryzysowego, z siedzibą w jednostce PSP przy ul. Bobrzańskiej 6 w Poznaniu. Obowiązek wprowadzenia i uruchomienia numeru 112 nakłada na kraje UE dyrektywa o usłudze powszechnej. Pod nr 112 można bezpłatnie dzwonić z każdego kraju UE, aby w nagłych przypadkach czy sytuacjach kryzysowych wezwać służby ratownicze. Właśnie trwają prace polegające na wdrożeniu procedury postępowania dyspozytorów wszystkich służb w zakresie współpracy przy obsłudze numeru 112. Przypominamy tym samym, że nowy numer alarmowy nie zastępuje dotychczasowych.