Radna Magdalena Antolczyk powraca w zapytaniu do tematu podjęcia działań zmierzających do wpisania tradycji Żandarów z Ławicy na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
Radna przypomina, że w odpowiedzi na jej interpelację z początku tego roku, miała zostać sporządzona opinia ekspercka - czy zjawisko zgodne jest wymogami Krajowej Listy. Magdalena Antolczyk pyta czy została opracowana taka opinia i czy potwierdziła ona zasadność podjęcia starań o wpis tradycji żandarów z Ławicy na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
W odpowiedzi Miasto przedstawia radnej obszerną opinię sporządzoną przez dr Karolinę Dziubatą-Smykowską z Instytutu Antropologii i Etnologii Wydziału Antropologii i Kulturoznawstwa Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Z uzasadnienia wynika, że w Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, spośród pięciu wyznaczonych dziedzin niematerialnego dziedzictwa, poznańskie Żandary wpisują się w zwyczaje, rytuały i obrzędy świąteczne, choć pewne jego elementy, z uwagi na swój performatywny i widowiskowy charakter, korespondują także z pozostałymi (przede wszystkim sztuki widowiskowe, w mniejszym stopniu także wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata). Argumentu potwierdzającego zasadność starania się o wpis Żandarów na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego prowadzoną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa, dostarczają przeprowadzone w ostatnich latach badania etnograficzne. Wykazały one, że jest to "jeden z nielicznych zwyczajów wielkanocnych o korzeniach wiejskich, który przetrwał w dużych miastach w Polsce". Zwyczaj pozostaje w zgodzie z przyjętymi przez UNESCO zasadami etycznymi.
Zgodnie z polityką kulturalną UNESCO wpis na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego dokonywany jest na wniosek depozytariuszy, czyli grup, wspólnot oraz organizacji pozarządowych związanych z praktykowaniem zjawiska. Jego złożenie powinno zostać poprzedzone udokumentowanymi konsultacjami, podczas których wspólnota wyraża zgodę na wpis oraz upoważnia swojego przedstawiciela. Od złożenia wniosku do otrzymania decyzji może minąć kilka miesięcy, zaś cała procedura (od konsultacji społecznych, przez przygotowanie wniosku, złożenie go, weryfikację formalną, ewentualne korekty i opinię końcową) może trwać nawet kilkanaście miesięcy. Wniosek powinien zawierać m.in.: nazwę zjawiska, charakterystykę społeczności depozytariuszy, zasięg terytorialny, opis zjawiska wraz z uzasadnieniem jego znaczenia dla danej społeczności, wykaz sposobów praktykowania i ochrony, plan ochrony.
Autorka uzasadnienia podkreśla, że zwyczaj Żandarów stanowi istotny element tożsamości kulturowej dzielnicy i jeden z kluczowych elementów krajobrazu kulturowego Poznania. Wpis na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego może wzmocnić lokalne inicjatywy edukacyjne, festiwale i współpracę ze szkołami oraz instytucjami kultury. Kluczowe dla skutecznego wpisu jest dokumentowanie tradycji, regularne konsultacje ze społecznością i wyznaczenie przedstawiciela koordynującego proces.
MM/WMP
Powyższa treść została przygotowana przez biuletyn/Wydawnictwo Miejskie Posnania