- Niemcy, którzy przyjeżdżali do Poznania stykali się z obcym, dziwnym dla nich żywiołem polskim i żydowskim, który ich drażnił. Poznań nie był dla nich atrakcyjnym miejscem - mówi prof. Przemysław Matusik z Instytutu Historii Unowersytetu im. Adama Mickiewicza.
W 2012 roku Wydawnictwo Miejskie Posnania opublikowało w języku polskim książkę Moritza Jaffego "Poznań pod panowaniem pruskim". Jej pierwsze wydanie ukazało się w 1909 roku. Zdaniem historyków, do dziś trudno się bez tej książki obejść każdemu, kogo interesuje problematyka dziejów Poznania w XIX wieku. Redakcją naukową publikacji oraz przygotowaniem tłumaczenia z języka niemieckiego do druku zajął się prof. Przemysław Matusik.
Karol Szaładzińki: Jest rok 1793 - drugi rozbiór Polski. Poznań wraz z Wielkopolską dostaje się pod panowanie pruskie. Następują zmiany w samorządzie miejskim. Jakie były różnice między samorządem I Rzeczypospolitej, a samorządem pruskim w Poznaniu?
Przemysław Matusik: Przejęcie władzy przez Prusy w Poznaniu oznaczało koniec tradycyjnego miejskiego samorządu, którego fundamentem było średniowieczne prawo magdeburskie. Ustrój miejski miał charakter arystokratyczny - rządziła elita, którą tworzyli ludzie posiadający pełne prawa miejskie: bogaci kupcy, właściciele domów, mistrzowie cechowi. To z nich rekrutowali się członkowie trzech głównych instytucji kierujących życiem miasta: najważniejszej rady miejskiej, następnie organu sądowniczego zwanego ławą i mającej w końcu XVIII wieku mniejsze znaczenie tzw. rady dwunastu, będącej pierwotnie reprezentacją cechowego pospólstwa. Wszystkie te instytucje zgłaszały z własnego grona czterech kandydatów, z których starosta generalny Wielkopolski wybierał prezydenta i jego zastępcę.
Prusacy przynieśli ze sobą absolutystyczny sposób myślenia, w którym rola samorządów wszelkiego rodzaju ograniczona została do minimum, przy jednoczesnej rozbudowie kompetencji państwowej biurokracji. Pewne rozwiązania miały charakter modernizacyjny, np. likwidacja stanowego sądownictwa miejskiego (ławy) na rzecz sądownictwa powszechnego. Zarazem jednak dominującym elementem decyzyjnym zaczęło być państwo, tzn. w zarządzie miasta główną rolę zaczął odgrywać przedstawiciel władzy państwowej - radca podatkowy Kamery Wojenno-Ekonomicznej. Urzędnik ten kontrolował i administrował pracami miasta oraz zatwierdzał decyzje prezydenta, którego mianował król. Prezydent wraz z urzędnikami tylko administrował miastem. Istniał też organ doradczy w postaci Rady Reprezentantów, który tworzyli przedstawiciele każdej z dzielnic wybrani przez obywateli posiadających prawa miejskie. Ta struktura - rada miasta oraz zarząd (magistrat), na którego czele stoi prezydent - funkcjonuje do dzisiaj.