85 lat Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu i "druga PeWuKa" pokazująca dorobek współczesnej Polski.
"Powszechna Wystawa Krajowa ma po dziesięciu latach niepodległego bytu państwowego wykazać swoim i obcym, że naród polski jest jeden i niepodzielny, że był i jest dojrzały do pełnego życia w nowoczesnych ramach państwa narodowego" - pisał prezydent Poznania Cyryl Ratajski w Kurierze Poznańskim z 5 maja 1928 roku.
PeWuKa trwała od 16 maja do 30 września 1929 roku i była pierwszą tak dużą wystawą o charakterze ogólnokrajowym w dziejach odrodzonej po przeszło stu latach zaborów ojczyzny. Jej zadaniem było udokumentowanie dokonań narodu polskiego w dziesiątą rocznicę odzyskania niepodległości. "Albowiem wbrew przewidywaniom niechętnych nam sąsiadów, posądzających nas o brak umiejętności gospodarowania się, a ku własnej i naszych politycznych przyjaciół radości, pogłębiliśmy i rozszerzyliśmy we wszystkich dziedzinach życia kulturalnego i gospodarczego nasz stan posiadania z pierwszego roku wolności. (...) Powszechną Wystawą Krajową daje naród polski świadectwo swej pracy i dojrzałości gospodarczej wobec siebie i świata" - napisali autorzy publikacji Co każdy wiedzieć powinien o Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w r. 1929.
Inicjatywa zorganizowania wystawy ogólnokrajowej zrodziła się w Poznaniu. Jej gorącym orędownikiem był od 1924 roku prezydent Cyryl Ratajski. W końcu pomysł zyskał poparcie w całym kraju, a jej zorganizowanie można było oprzeć na ofiarności obywateli. W Co każdy wiedzieć powinien... można było przeczytać m.in., że: "Naród złożył na dzieło to dobrowolną ofiarę 5 mln zł i tem samem zapewnił Wystawie podstawy finansowe tak silne, że nie ma już lęku o niepowodzenie". 5 stycznia 1927 roku rząd Rzeczypospolitej wydał zgodę na urządzenie PWK w Poznaniu. Jej organizacją zajęło się Towarzystwo Powszechnej Wystawy Krajowej. "Tu, nad Wartą, była ongiś kolebka państwowości polskiej Piastów - więc dobrze, że na tej prastarej ziemicy stanęły w dziesięciolecie Zmartwychwstania Państwa wszystkie ludy Rzeczypospolitej do wyścigu pracy około PWK i do zbratania się w trudzie - dokonywanym dla świetności Ojczyzny" - pisała ówczesna prasa. Patronat nad wystawą objął prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki.
Decyzję swą uzasadnił słowami: "Powszechna Wystawa Krajowa nie tylko powinna dać pełny obraz dzisiejszej twórczości całego narodu, ale i podnietę do tem większego jej rozwoju w przyszłości". Na czele powołanego do życia Komitetu Honorowego stanął ówczesny prezes Rady Ministrów marszałek Józef Piłsudski, wszyscy ministrowie, marszałkowie Sejmu i Senatu oraz kardynałowie.
Cechy harmonii i piękna
Władze Poznania oddały bezpłatnie pod wystawę tereny i budynki należące do Targów Poznańskich, powiększając je o grunty na Łazarzu wykupione za 2 mln zł od prywatnych właścicieli. Łącznie teren wystawy zajął ponad 60 hektarów, na których postawiono 76 budynków i kilkadziesiąt pawilonów sezonowych.
Wystawę podzielono na cztery działy: Kultury i Sztuki, Gospodarstwa Narodowego, Wychowania Fizycznego i Sportów oraz Emigracji. W nowym gmachu Collegium Anatomicum przy ul. Święcickiego oraz na jego dziedzińcu pokazano dzieła sztuki współczesnej i dawniejszej - m.in. obrazy Hołd Pruski, Joanna d'Arc oraz Batory pod Pskowem Jana Matejki, a także kilkadziesiąt kartonów witrażowych Józefa Mehoffera. W ramach Działu Kultury i Sztuki stworzono wystawę dotyczącą nauki i wychowania. Miała ona pokazać, że "szkoła polska obok kultu ogólnoludzkich i narodowych ideałów przygotowuje młodzież do realnej pracy i czynu, jakiego żąda od niej rozbudowująca się Ojczyzna na roli, w fabryce, w warsztacie i w kopalni, w kantorze i w laboratorium naukowem, czy bibliotece".
W najbardziej rozbudowanym Dziale Gospodarstwa Narodowego reprezentowane były takie gałęzie gospodarki, jak leśnictwo, rolnictwo, łowiectwo, przemysł ciężki, budowlany, elektrotechniczny, spożywczy, włókienniczy, rzemiosło, handel, ubezpieczenia. W pawilonie położonym w parku Wilsona pokazano dorobek kobiet polskich na polu naukowym, artystycznym i rzemieślniczym.
W Dziale Wychowania Fizycznego i Sportów pokazano dokonania polskiego sportu - siedzibą działu stał się gmach Szkoły Handlowej przy ul. Śniadeckich. Wystawie towarzyszyły zawody zorganizowane przez Polski Związek Hokeja, turniej kobiet w szermierce, regaty wioślarskie, zawody hipiczne, motorowe, lekkoatletyczne i międzynarodowe zawody w polo. Z okazji PWK odbył się też zlot Wszechsłowiańskich Towarzystw Sokolich oraz Związku Harcerstwa Polskiego. Część tych imprez odbyła się na nowo wybudowanym za ok. 2 mln zł stadionie miejskim.
W Dziale Emigracja pokazano osiągnięcia Polaków mieszkających poza granicami Rzeczypospolitej. Z publikacji Co każdy wiedzieć powinien... dowiadujemy się, iż: "Pawilon »Polonja zagranicą«, fundowany przez Polaków w Ameryce kosztem 45 tysięcy dolarów, będzie po wystawie przekształcony na muzeum Polonji zagranicznej".
Przyjeżdżajcie do Poznania
Powszechną Wystawę Krajową zwiedziło w sumie 4,5 mln osób. Jej przebieg relacjonowało ok. 900 dziennikarzy z całego świata. Dziennik Chiński Gun-Buo tak podsumował wystawę: "Organizatorzy, którzy zadali sobie trud pokazania, czego Polska dokonała w dziesięć lat swej niepodległości, w pełni osiągnęli ten cel i postawili świat przed faktem wybitnej pracy i rozwoju we wszystkich dziedzinach życia ekonomicznego, politycznego i kulturalnego". Ilustrowane czeskie pismo Nova Praha pisało: "Po głębokim namyśle, gdzie w roku bieżącym pojechać, zdecydujcie się na wyjazd do Poznania. Żałować nie będziecie". Holenderska gazeta Algemeen Handelsblad napisała: "PWK pogrzebała na wieki sarkastyczne przysłowie o polskiej gospodarce. Polska dowiodła, że jest nowoczesnym państwem europejskim i zasługuje na nasze zaufanie". Nowojorska Tribune podkreślała: "Otwarcie Wielkiej Wystawy Krajowej w Poznaniu przekonało wszystkich, że Polska żyje, rozwija się i potężnieje. Inicjatorzy wystawy poznańskiej oddali Polsce bardzo ważne usługi".
Po 85 latach
W 85. rocznicę PeWuKi Międzynarodowe Targi Poznańskie organizują Powszechną Wystawę Krajową "Konkurencyjna Polska", która trwać będzie na terenie MTP od 2 do 15 czerwca. Patronat nad wystawą objął prezydent RP Bronisław Komorowski. Prezydent otworzy ją uroczyście 2 czerwca. 85-lecie pierwszej wielkiej ogólnopolskiej wystawy nie jest jedynym impulsem do zorganizowania współczesnej PWK. Czerwcowa impreza ma też upamiętnić 25-lecie pierwszych wolnych wyborów do Sejmu i Senatu w czerwcu 1989 roku oraz zaprezentować największe osiągnięcia gospodarcze, samorządowe, kulturalne i naukowe Polski minionego ćwierćwiecza.
- Zwiedzając ekspozycję PWK, będzie można się przekonać, że Polska jest silną i rozpoznawalną na całym świecie marką oraz jak wielkim potencjałem dysponują nasi rodzimi przedsiębiorcy, naukowcy i artyści - mówi Andrzej Byrt, prezes Zarządu Międzynarodowych Targów Poznańskich. - Wystawę uzupełnią konferencje, panele dyskusyjne i spotkania z wybitnymi osobowościami - dodaje prezes.
Na czerwcowej PWK swój dorobek zaprezentują polskie województwa - będzie można poznać znane i mniej znane osiągnięcia regionów. Urząd Patentowy RP zaprezentuje 30 polskich produktów nagrodzonych prestiżową międzynarodową nagrodą Red Dot Award - to pierwsza i jak dotąd jedyna taka wystawa w naszym kraju. Prezentowane na niej produkty będą niezmiernie różnorodne: od małych pieczątek, przez aparaturę medyczną, po meble i produkty AGD. Wszystkie łączy funkcjonalny i estetyczny wzór oraz najwyższa jakość wykonania. Wspólne dla nich jest również to, że zostały zaprojektowane przez młodych, polskich, kreatywnych projektantów i w większości są produkowane przez polskie przedsiębiorstwa.
Na "nowej" PWK poznamy też współczesny polski design. Zlokalizowana w pawilonie 1 MTP wystawa będzie miała charakter edukacyjny. Obok krzesła, sofy oraz obuwia - produktów w naturalny sposób kojarzonych z nazwiskiem projektanta, pokazane zostaną między innymi odkurzacz, tramwaj oraz kosmetyki. Czerwcowa wystawa to też okazja do zaprezentowania polskiego dorobku w zakresie ochrony środowiska. 11 czerwca rozpocznie się Krajowa Konferencja Ochrony Środowiska, która zajmie się podsumowaniem działań ekologicznych Polski po 10 latach obecności w UE oraz określi ich dalszy rozwój do 2030 roku.
Organizatorami konferencji są minister środowiska, Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu oraz Międzynarodowe Targi Poznańskie. Patronat honorowy nad nią objął marszałek Senatu Bogdan Borusewicz.
Powszechna Wystawa Krajowa "Konkurencyjna Polska" towarzyszyć będzie największym polskim targom Innowacje-Technologie-Maszyny. Jej ekspozycja jest dedykowana gospodarczym liderom - polskim firmom, które osiągnęły sukces na skalę Europy i świata, oraz laureatom Nagród Gospodarczych Prezydenta RP.
Karol Szaładziński