# Od cmentarza do zielonego serca Wildy - dzieje Parku Drwęskich

Park Izabeli i Jarogniewa Drwęskich to jedno z najważniejszych założeń zieleni na pograniczu Wildy i południowej części śródmieścia Poznania. Jego historia sięga XIX wieku i łączy w sobie pamięć dawnej nekropolii, miejskich przemian oraz współczesnych działań rewitalizacyjnych.

Park ten położony jest przy zbiegu ulic Królowej Jadwigi, Górna Wilda, Niedziałkowskiego, Topolowej i Wierzbięcice. Część terenu położona jest na wzniesieniu.

#### Najpierw chowano tu zmarłych

Zanim powstał park, w 1865 roku utworzono na tym terenie cmentarz ewangelicki parafii pw. świętego Pawła. Powstał on na zewnętrznym stoku obwałowań ziemnych bastionu "Grolman", jednego z sześciu dzieł fortyfikacyjnych lewobrzeżnego rdzenia pruskiej twierdzy poligonalnej.

Po likwidacji pruskich fortyfikacji poligonalnych na początku XX wieku pojawiła się koncepcja przekształcenia zaniedbanej nekropolii w park. Do idei tej nawiązano również w okresie międzywojennym, podczas kształtowania śródmiejskich pasm zieleni publicznej.

Zaplanowano konserwację blisko 250 najcenniejszych nagrobków, remont domu grabarza oraz zachowanie ogrodzenia cmentarza. W zachodniej części parku postanowiono utrzymać pierwotny, alejkowo-kwaterowy układ przestrzenny. Rozebrano drewnianą kostnicę i zlikwidowano niezidentyfikowane groby, natomiast pozostałe obsadzono żywopłotami, zachowując ozdobne, kute kraty.

Wcześniej ekshumowano również kwaterę jeńców francuskich z wojny 1870-1871, których szczątki przeniesiono na Stary Cmentarz Garnizonowy na stoku Cytadeli. Dalsze prace przerwał jednak wybuch II wojny światowej.

Cmentarz ewangelicki funkcjonował tutaj do połowy lat 60. XIX wieku.

#### Tamberloch

Na początku XX wieku, około 1908 roku wytyczono pierwszą parkową alejkę obsadzoną dębami szypułkowymi. Wcześniej znajdowała się tu dolinka zwana Tamberloch. Obszar położony na przedpolu Bramy Rycerskiej przypominał głęboki dół porośnięty krzewami i drzewami, pełen zagłębień i przekopów. Wydobywano tu piasek, jednak działalność ta została zaniechana.

Teren pomiędzy dwoma cmentarzami stał się schronieniem dla osób wykluczonych społecznie, w tym złodziei. Po zmroku mieszkańcy miasta starali się omijać to miejsce.

#### Park Lubuski

Pod koniec lat 50. XX wieku na obszarze dawnej nekropolii i dolinki Tamberloch urządzono Park Lubuski (wcześniej Park Livoniusa). W 2003 roku otrzymał on nową nazwę, upamiętniającą pierwszego po odzyskaniu niepodległości prezydenta Poznania - Jarogniewa Drwęskiego (1918-1921) - oraz jego małżonkę Izabelę z rodu Amrogowiczów.

Nazwa parku nawiązuje również do istniejącego w okresie międzywojennym pobliskiego Placu Drwęskiego, na którym później zbudowano dworzec autobusowy (dziś znajdują się tam biurowce).

Charakterystycznym elementem parku jest skarpa od strony ulic Królowej Jadwigi i Górna Wilda, zagospodarowana małą architekturą ogrodową. W parku tym znajduje się również górka saneczkowa.

#### Pomnik upamiętniający bohaterów

Na skraju parku, przy zbiegu ulic Królowej Jadwigi i Wierzbięcice znajduje się Pomnik Powstańców Wielkopolskich, zaprojektowany przez Alfreda Wiśniewskiego - profesora Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Monument odsłonięto we wrześniu 1965 roku.

Obelisk ma 17 metrów wysokości i wykonany jest z szarego granitu. Na wysokości 6 metrów umieszczono płaskorzeźby przedstawiające historię Najdłuższej Wojny Nowoczesnej Europy, na froncie orła, a po bokach m.in. strajk dzieci wrzesińskich, wóz Drzymały, postać Marcina Kasprzaka wśród robotników oraz śmierć pierwszego uczestnika Powstania Wielkopolskiego w Poznaniu, Franciszka Ratajczaka.

Obok obelisku stoi rzeźba dwóch powstańców: oficera z szablą oraz szeregowca z karabinem. W 1988 roku przebudowano otoczenie pomnika według projektu Jerzego Nowakowskiego - powstał plac apelowy o powierzchni 1800 m². Niewykorzystany podczas renowacji znicz przeniesiono do Lapidarium UAM.

#### Rewitalizacja

W latach 2019-2021 Park Drwęskich przeszedł kompleksową rewitalizację. Zniszczone asfaltowe alejki zastąpiono nawierzchnią z ekologicznego kruszywa mineralno-żywicznego. Rozebrano stare schody i wybudowano nowe, a także odnowiono kamienne murki, ławy i pergole.

Inwestycja obejmowała również umocnienie skarpy od strony ul. Niedziałkowskiego oraz jej obsianie trawą. Park wzbogacił się o nowe nasadzenia: 39 drzew (m.in. dęby, ambrowce, głogi, grusze, klony, lipy i śliwy) oraz ponad 5 tysięcy krzewów iglastych i liściastych. Ponadto od ul. Niedziałkowskiego na umocnionej skarpie

Zamontowano także elementy małej architektury, w tym stojaki rowerowe. Ponadto powstały dwa nowe place zabaw - pierwszy ogrodzony, przeznaczony dla młodszych dzieci (z bujakami, huśtawką i piaskownicą) oraz drugi dla dzieci starszych, wyposażony m.in. w karuzelę, linarium, "bocianie gniazdo" i zestaw wielofunkcyjny. Wcześniej w parku powstała siłownia plenerowa oraz street workut.

Projekt zrealizowano w ramach Poznańskiego Budżetu Obywatelskiego, a jego celem była poprawa estetyki i funkcjonalności parku.

Co ciekawe podczas prac w latach 2019-2020 natrafiono na skupisko kości od strony ul. Niedziałkowskiego. Uznano, że w tym miejscu założono w latach 50. ubiegłego wieku ossuarium, do którego wrzucono doczesne szczątki zmarłych po likwidowanych wtedy grobach. Wydobyte kości złożono do sześciu trumienek ekshumacyjnych i po dokonaniu ekspertyzy sądowej pochowano w kwaterze ewangelickiej na cmentarzu Miłostowskim.

#### Niezrealizowana "Kurtyna Kozakiewicza"

Jednym z niezrealizowanych projektów dla Parku Drwęskich była tzw. "Kurtyna Kozakiewicza". Koncepcja zakładała oddzielenie parku od ulicy Królowej Jadwigi za pomocą zielonego wału ziemnego. Po sprzeciwie ówczesnego konserwatora zabytków artysta zaproponował alternatywę w postaci ażurowej kurtyny porośniętej trawą od strony parku i przepuszczającej światło.

Konstrukcja o długości około 150 metrów i wysokości 2,5 metra miała tworzyć nasłonecznioną kotlinę sprzyjającą wypoczynkowi. Projekt uzupełniały ekspresyjne, łamane schody pełniące funkcję amfiteatralnych siedzisk oraz źródło z wodospadem poprowadzonym wzdłuż jednej z alejek.

Koncepcja wywołała szeroką debatę wśród architektów, urbanistów i mieszkańców, jednak ostatecznie nie uzyskała zgody Miejskiego Konserwatora Zabytków. Argumentem była zbyt daleko idąca ingerencja w Ring Stübbena - element koncepcji Dzielnicy Cesarskiej, projektowany jako promenada.

#### Zielone serce Wildy

Park Izabeli i Jarogniewa Drwęskich zajmuje niemal 4 hektary. Znajdują się w nim dwa place zabaw, przestrzeń do ćwiczenia kalenistyki oraz siłownia plenerowa. W 1985 r. park ten został wpisany do rejestru zabytków (pod nr A 274).

[JL]