# Od fabryki prochu poprzez strzelnicę do zielonej przestrzeni nad Wartą - historia Parku Szelągowskiego

Położony na malowniczej skarpie doliny Warty, Park Szelągowski to jedno z ciekawszych, choć mniej znanych zielonych miejsc w północnej części Poznania. Łączy bogatą historię - od fabryki prochu i ogrodu rozrywkowego po strzelnicę Bractwa Kurkowego, z cenną przyrodą i spokojną przestrzenią rekreacyjną dla mieszkańców.

Park Szelągowski to miejsce o bogatej historii. Znajduje się w północno-wschodniej części Poznania, na malowniczej skarpie doliny rzeki Warty. Sąsiaduje z zielonymi terenami Parku Cytadela i stanowi część północnego klina zieleni miasta.

#### Od fabryki prochu do miejsca spacerów

Nazwa parku pochodzi od kupieckiej rodziny Szylingów. Najbardziej znanym jej przedstawicielem był Mikołaj Szyling, ówczesny burmistrz Poznania, złotnik i humanista. To on założył na tych terenach fabrykę prochu, którą w 1557 roku, za zgodą króla Zygmunta II Augusta rozbudowano poprzez zakupienie okolicznych gruntów. Z czasem zakład zakończył działalność, a porośnięte zielenią tereny stały się popularnym miejscem wycieczek mieszkańców Poznania, szczególnie od początku XIX wieku.

#### Był tu ogród strzelecki

Na tym obszarze znajdował się także ogród strzelecki, którego początki sięgają końca XVIII wieku. Na terenie folwarku Mateusza Willanda syndyk miejski Ernest Mendel wybudował w latach 1796-1803 willę według projektu architekta Dawida Gillego, otoczoną krajobrazowym parkiem. W 1843 roku założenie to przekształcono w publiczny ogródek rozrywkowy z kręgielnią, pawilonem koncertowym i restauracją urządzoną w przebudowanej willi.

W 1922 roku poznańskie Bractwo Kurkowe po przeniesieniu swojej siedziby z Sołacza, założyło w tym miejscu ogród słynący z największej i najnowocześniejszej w ówczesnej Polsce krytej strzelnicy. Obiekt z 37 stanowiskami powstał według projektu architekta Adama Ballenstedta.

Na zboczu skarpy rozplanowano ogród restauracyjny z wejściem przez główną bramę przy promenadzie nadwarciańskiej, obok której znajdowała się przystań kajakowa. Ogród składał się z trzech tarasów, umocnionych murem oporowym. Filary u podnóża schodów wieńczyły rzeźby królów: Władysława Łokietka, Stefana Batorego, Jana III Sobieskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego. Część krajobrazową parku zdobiły także posągi Adama Mickiewicza i Tadeusza Kościuszki.

W czerwcu 1945 roku zorganizowano tu pierwsze powojenne Wianki (Noc Świętojańską), a z pobliskiej przystani uruchomiono regularne połączenia statkiem do Gorzowa Wielkopolskiego.

W latach 1969-1972 w miejscu dawnej strzelnicy wzniesiono Dom Weterana na Szelągu (obecnie pełniący funkcję domu pomocy społecznej).

Po II wojnie światowej teren stopniowo podupadał, mimo planów utworzenia tu obiektów sportowych.

#### Rewitalizacja i pamiątki historii

W 2009 roku park uporządkowano. W planach pozostaje dalsze zagospodarowanie terenów rekreacyjnych oraz budowa promenady nad Wartą. Do dziś zachowały się ruiny monumentalnych schodów prowadzących w stronę rzeki.

Park nosił niegdyś nazwę Parku Bractwa Kurkowego. W 2009 roku odsłonięto tu głaz z tablicą pamiątkową z okazji 20. rocznicy odrodzenia ruchu brackiego i reaktywowania Poznańskiego Bractwa Kurkowego. W 2017 roku odsłonięto także pomnik Bractwa Kurkowego w rocznicę ustanowienia i reaktywowania Zjednoczenia Kurkowych Bractw RP.

Park Szelągowski wyróżnia się również wysokimi walorami przyrodniczymi. Rosną tu okazałe topole czarne o obwodach sięgających sześciu metrów, platan klonolistny oraz aleja kasztanowców. Wśród ptaków można tu spotkać derkacza, słowika szarego i słowika rdzawego.

Park ten zajmuje powierzchnię blisko 74 tys. m². Najmłodsi mogą korzystać z placu zabaw z piaszczystą nawierzchnią, a dla starszych przygotowano siłownię zewnętrzną.

Dodajmy, że pod koniec ubiegłego roku Park Szelągowski zyskał nową przyjazną przestrzeń dla spacerowiczów. W północno-zachodniej części parku powstały nowe alejki z nawierzchni mineralnej wodoprzepuszczalnej z obrzeżem stalowym. W ramach zadania zrealizowanego ze środków Rady Osiedla Stare Winogrady oraz poprawki budżetowej Rady Miasta Poznania wykonano również nowe schody terenowe oraz zamontowano elementy małej architektury - wygodne ławki z oparciem i podłokietnikami oraz kosze na śmieci.

/JL/

Bibliografia:

- Kronika Miasta Poznania, nr 3/2002 r.
- Helena Szafran, "Miasto Poznań i okolica", Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
- materiały ZZM