"Solidarność" narodziła się w Stoczni Gdańskiej. Poznańska "Solidarność" miała swój początek nad... Maltą. Późnym latem 1980 r. cała Polska z zapartym tchem wsłuchiwała się w wieści płynące z ogarniętych strajkiem zakładów Wybrzeża, gdzie w ciągu zaledwie kilku tygodni narodził się "totalny ruch społeczny", który przeszedł do historii pod nazwą NSZZ "Solidarność". Wolnościowa fala z czasem dotarła również do stolicy Wielkopolski, gdzie już we wrześniu 1980 r. powołano do życia jego regionalne struktury.
W niczym nie zmienia to jednak faktu, że mimo kilkudziesięciu najczęściej krótkotrwałych protestów solidaryzujących się z Gdańskiem, jakie przetoczyły się przez Wielkopolskę w upalne wakacje 1980 r., Poznań "stanął" ostatecznie stosunkowo późno. Ów postój zapoczątkowany 29 sierpnia nabrał jednak wymiaru niemal dosłownego, bo wiązał się ze strajkiem kierowców oraz motorniczych Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego obsługujących m.in. pojazdy poznańskiej komunikacji miejskiej. W krótkim czasie protesty koordynowane przez powstające często ad hoc komitety strajkowe objęły ponad dwadzieścia poznańskich przedsiębiorstw, w których tuż po podpisaniu tzw. porozumień sierpniowych błyskawicznie zaczęły powstawać zakładowe komitety założycielskie nowych niezależnych związków zawodowych. Ich wzrastająca w ciągu geometrycznym liczba spowodowała z kolei, że prędko dostrzeżono konieczność powołania jednego międzyzakładowego organizmu, który wziąłby na siebie trud koordynowania pracy związkowej w regionie. Ze zrozumiałych względów nie mogło to przypaść do gustu poznańskim władzom partyjnym oraz miejscowej SB.
Z tej przyczyny zwołane na 11 września 1980 r. założycielskie zebranie Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ "Solidarność" w Poznaniu odbyło się w warunkach na poły konspiracyjnych nad brzegiem Jeziora Maltańskiego. W malowniczym plenerze zebrało się około siedemdziesięciu przedstawicieli nowych związków (wedle szacunków SB) reprezentujących około czterdziestu poznańskich zakładów pracy, którzy dokonali wyboru kilkuosobowego Prezydium MKZ z Jerzym Jankowskim (HCP) na czele. Jego wybór szybko został jednak przez załogę Ceglorza zakwestionowany i kilka dni później prestiżową funkcję przewodniczącego MKZ powierzono ostatecznie reprezentującemu Poznańską Fabrykę Maszyn Żniwnych Zdzisławowi Rozwalakowi. Nieco na marginesie warto chyba dodać, że rankiem 12 września na biurku wciąż jeszcze urzędującego I sekretarza KW PZPR w Poznaniu Jerzego Zasady spoczywała poufna i niezwykle szczegółowa relacja z maltańskich obrad sporządzona osobiście przez szefa poznańskiej SB Bernarda Kamińskiego. Operacyjne działania podejmowane przez tajną policję polityczną, intrygi PZPR oraz szykany podporządkowanej jej administracji nie mogły już jednak powstrzymać solidarnościowej lawiny, której impet z każdym miesiącem zdawał się jedynie wzrastać. Liczba robotników zrzeszonych w NSZZ "Solidarność" w Poznaniu i województwie już w listopadzie 1980 r. przekroczyła 300 tys. osób.
Piotr Grzelczak
- Na zdjęciu: Przewodniczący NSZZ "Solidarność" Lech Wałęsa oraz szef wielkopolskiej "Solidarności" Zdzisław Rozwalak podczas odsłonięcia pomnika Poznańskiego Czerwca 1956 w 1981 r.
